Trabzon Tramvayı: Yarım Asırlık Söz, Birkaç Seçim, Bir Temel Atma

Müjde ekonomisi: Trabzon’u oyalayan kelimeler

Trabzon’da “raylı sistem” cümlesi artık bir ulaşım projesi değil; bir siyasi ritüel. Sandık yaklaşınca güzergâh haritaları çıkar, protokoller “bismillah”lanır, “kısa sürede”, “bu dönem”, “202X’te başlıyoruz” denir. Sandık kapanınca dosya bakanlık koridoruna, bakanlık koridoru bir sonraki seçim mitingine taşınır. Halk ise aynı boğucu trafikte, aynı dolmuş kuyruğunda, aynı vaadin yeniden paketlenmiş hâlini dinler.

Bu yazının konusu teknik bir tramvay broşürü değil. Konu, halka verilen sözlerin süreleri dolup giden yöneticilerce nasıl tüketildiği; “yatırım” diye pazarlanan ertelemelerin şehri nasıl oyalamaya dönüştüğüdür. Aşağıdaki alıntılar uydurma değildir — isimler, tarihler ve kaynaklar açıkça yazılmıştır.

“Biz olsaydık ray vardı” — ama ray yoktu

Aralık 2013’te Volkan Canalioğlu, görevinde kalsaydı Fatih Mahallesi ile Atatürk Alanı arasında raylı sistemin faaliyete geçmiş olacağını söyledi. Aynı dönemde Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu yönetimi, merkez hattın fizibıl olmadığı yönünde açıklamalar yapıyordu; Canalioğlu da “61 Proje”de demiryolu varken “fizibıl değil” demenin tutarsızlığını hatırlatıyordu.

Burada asıl skandal, kimin haklı olduğundan çok şudur: yıllar geçti, karşılıklı “biz yapsaydık” retoriği büyüdü, Trabzonlunun ayağına hâlâ bir tramvay basmadı. Suçlama siyaseti, rayın yerine kondu.

2017–2018: “Yıl sonunda proje biter”, “2018’de inşaat” — sonuç: klasör

20 Eylül 2017’de Anadolu Ajansı’nda yayımlanan yazılı açıklamada Başkan Orhan Fevzi Gümrükçüoğlu, hafif raylı sistem projesinin 2017 sonu itibarıyla tamamlanacağını duyurdu. İlk etap Akyazı–havaalanı olarak tarif edildi; araç sayısındaki artış gerekçe gösterildi.

Aynı dönemde güzergâh brifinglerinde Akyazı–Havaalanı inşaatına 2018 içinde başlama niyeti açıkça dillendirildi. Ekim 2018’e gelindiğinde ise kamuoyuna yansıyan tablo “proje bitti, bakana teslim edildi, taksitle ödemeye razıyız” idi — yani inşaat değil, dosya teslimi. “2018’de başlarız” sözü, görev yılları içinde beton ve ray olarak geri dönmedi.

Bu, klasik bir yönetim manevrasıdır: tarihi yakın göster, sorumluluğu üst mercie kaydır, süre dolunca “biz elimizden geleni yaptık” de. Halk açısından sonuç aynıdır: vaat edilmiş ulaşım, ertelenmiş yaşam kalitesi.

Zorluoğlu dönemi: “Bizim dönemimizde girecek”ten “kısa sürede Bakanlık başlayacak”a

Mart 2019’da, Cumhurbaşkanı’nın Trabzon mitingi sonrası Murat Zorluoğlu, Akçaabat–Akyazı–KTÜ–Yomra–OSB hattındaki raylı sistemin “bizim dönemimizde hemşehrilerimizin hizmetine gireceğini” açıkladı. Bu, seçim dilinin en net formudur: dönem = hizmete girme. Dönem bitti; tramvay hizmete girmedi.

Eylül 2019 meclisinde maliyetin yüksekliği, projenin güncellenmesi gerektiği ve “imkânlar çerçevesinde kısa sürede” formülü tekrarlandı. “Kısa süre”, ölçülebilir bir taahhüt değildir; siyasetin en sevdiği kaygan zemindir.

Ekim 2023’te Resmî Gazete kararıyla proje Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına devredildi. Trabzon Büyükşehir Belediyesi resmi sitesinde Zorluoğlu, Bakanlığın “kısa sürede işe başlayacağını” ve dört yıldır çalışıldığını duyurdu. Yani dört yıllık belediye döneminin sonunda halka sunulan “müjde”, işletmeye açılmış bir hat değil; sorumluluğun merkezîleşmesiydi. Görev süresi dolarken “başlayacak” demek, bitmiş bir vaadin muhasebesini ertelemektir.

Genç dönemi: “Yüzyıllık hayal”, protokoller ve kayan takvim

20 Mart 2024’te Ahmet Metin Genç, “Trabzon’un yüzyıllık hayali olan raylı sistem projesini hayata geçireceğiz” dedi; 2024 sonuna kadar uygulama projeleri, ardından Akyazı–Meydan–Havalimanı ilk kısmına başlama sözü verdi. Nisan 2024’te Bakanlık protokolü için “Bismillah deyip başlıyoruz”, “Samsun’da var benim şehrimde de olacak” dedi; 2025’te start, 2028’e kadar tamamlama hedefleri dillendirildi.

Takvim sonra yeniden yazıldı: “2026 gelmeden kazma”, “2026’nın ilk ayları”, Haziran 2026’da “ay sonu gibi kazma”, nihayet 1 Eylül 2026’da temel atma. İhale bedeli olarak kamuoyuna yansıyan rakam 32 milyar 300 milyon TL bandında; tamamlanma hedefi 2029 sonu. Yani seçim vaadindeki “hemen başlıyoruz” ile bugünkü “2029’da biter” arasında yıllar ve milyarlar var.

Temel atmak önemlidir; inkâr edilemez. Ama temel atmayı, yıllarca “bu dönem bitecek / bu yıl başlanacak” diye satılan sözlerin aklanması sanmak da ikiyüzlülüktür. Halk, broşürdeki tramvayı değil, durakta bekleyen gerçeği ister.

Halka yapılan ikiyüzlülük: müjde siyaseti, trafik gerçeği

Trabzon’da ulaşım krizi herkesin bildiği bir acıdır: dar sahil koridoru, artan araç parkı, dolmuş ve otobüs yükü, havalimanı–üniversite–hastane–stadyum hattındaki yoğunluk. Raylı sistem, bu acıya teknik bir cevaptır. Ama siyasi sınıf, cevabı çoğu kez seçim malzemesine çevirdi.

İkiyüzlülük şuradadır: Aynı yöneticiler bir yandan “Trabzon çok geç kaldı”, “Samsun’da var bizde yok”, “halkın beklentisi” diyerek duygusal baskı kurar; öte yandan kendi verdikleri somut tarihleri (2017 sonu, 2018 inşaat, dönem içinde hizmete girme, 2024 proje bitimi, 2025 start, 2028 bitiş) sessizce unutturur. Unutturulan her tarih, halkın zamanının çalınmasıdır.

Bir diğer ikiyüzlülük: “Belediye kaynağı yetmez, devlet yapsın” denmesi. Kaynak gerçekten yetersiz olabilir — bu tartışılabilir. Tartışılamayacak olan, kaynak yetmezliğini bilerek “bizim dönemimizde hizmete girecek” demektir. Bunu bilerek söylemek, halkı uyutmak demektir.

Şehir, ertelenen yatırımlarla oyalanmaya alıştı. Liman, dolgu, tanjant, “müjde” trenleri, “müjde” tramvayları… Her biri bir sonraki seçime köprü. Köprülerin altında ise aynı trafik, aynı israf edilmiş umut birikir.

Bugün nerede duruyoruz?

1 Eylül 2026 itibarıyla 1. etap (Karayolları / Şehir Hastanesi–Stadyum–Meydan–Otogar–KTÜ–Havalimanı hattı, yaklaşık 16 km, 16 istasyon planı) için temel atılmış; dört noktada çalışma duyurulmuştur. Henüz yolcu seferi yoktur. Resmî hedef 2029 sonudur.

Bu sayfa, projenin teknik özetini de takip eder: uzunluk, istasyonlar, durum. Ama asıl hesabı şudur: Trabzonluya kaç kez “bu sefer olacak” dendi, kaç başkanın süresi doldu, kaç seçim geçti? Cevap utanç vericidir — çünkü utanç, vaat edenlerdedir; bekleyen halkta değil.

Bundan sonrası için tek dürüst dil şudur: tarihler şeffaf olsun, sapmalar açıklansın, “müjde” yerine kilometre taşı ve denetlenebilir program konuşulsun. Aksi, aynı oyunun bir sonraki sahnesidir.